(İstanbul, 1894-20 mart 1971) Yazar, gazeteci, siyaset
adamı.
Babası
Hoca Hilmi Efendi, annesi Huriye Cemile'ydi. İlk ve ortaöğrenimini
Kovacılar'daki Rehber-i Tahsil Mektebi'nde yaptı. Ardından Mercan İdadisi'ni
bitirdi.
İlk yazı ve şiirlerini idadi öğrencisiyken yazdı Tecelli ve
Servetifünun'da yayımladı (1912). 1908'de girdiği Darülfünun Edebiyat
Fakültesi'nden dört yıl sonra mezun oldu. Gazeteciliğe Tanin'de (1912)
"Cumartesi Konuşmaları"yla, daha sonra da makaleler yazarak başladı. İlk Trakya
gezisini gazeteci olarak yaptı. Aynı yıl Dahiliye Nezareti'nde Talat Paşa'nın
hususi kalem memuru oldu. İkinci Trakya ve Bükreş gezilerini hem bu sıfatla, hem
de gazeteci olarak yaptı.
Büyük
Savaşın ilk yıllarında Suriye'de Cemal Paşa'nın yanında Dördüncü Ordu Karargahı
İkinci Şubesi'nde ihtiyat zabitiydi, ancak bütün siyasal ve yönetsel işlere
bakan şubenin şefiydi. Savaşın son yılında da Cemal Paşa bahriye nazın olunca,
Balıriye Nezareti hususi kalem müdür muavini oldu. Bir süre de Çarkçı Okulu'nda
Türkçe ve edebiyat dersleri okuttu.
Birinci
Dünya Savaşı'na ilişkin yazılarını Ateş ve Güneş (1918) kitabında topladı. Kazım
Şinasi Dersan, Necmettin Sadak ve Ali Naci Karacan'la birlikte çıkardıkları
Akşam gazetesinde (1918), Günün Fıkraları başlığı altında sürekli yazılar yazdı.
Burada Kurtuluş Savaşı'nı, Mustafa Kemal'i destekleyen yazılarından dolayı idam
isteğiyle Divanıharbe verildi. Yargılamanın uzaması, ardından da İnönü
Zaferi'nin kazanılması üzerine serbest bırakıldı. 10 Eylül 1922'de Anadolu'ya
geçti. Tanin ve Hakimiyet-i Milliye'deki yazılarıyla Mustafa Kemal'i, Milli
Mücadele'yi desteklemeyi sürdürdü.
Savaşın
ardından Yunan ordusunun yakıp yıktığı yerleri saptamak için kurulan Tetkik-i
Mezalim Heyeti'nde Halide Edip, Yakup Kadri, Mehmet Asım'la birlikte yer aldı,
tüm Batı Anadolu'yu dolaştı. Bolu (1923-1927) ve Ankara (1927-1950) milletvekili
seçildi. 1952'de Bedii Faik'le Dünya gazetesini kurdu, ölünceye kadar bu
gazetenin başyazarlığını yaptı.
Ayrıca
çeşitli taıihlerde Hakimiyet-i Milliye, Ulus ve Milliyet gazetelerinin
başyazarlığını yapan Falih Rıfkı, yeni Türk alfabesinin hazırlanması ve
uygulanması sırasında Dil Encümeni'nde ve Türk Dil Kurumu'nun kuruluşunda görev
aldı.
1950'lerde
Dünya gazetesinde DP'ye karşı Atatürk devrimlerini savundu. Falih Rıfkı'nın ilk
yazılarının çıktığı Servetifünun ve sürekli yazdığı Tanin dışında Bu Şehbal,
Şair; Nedim, Yeni Mecmua'da da yazılar yayımladı. Büyük Mecmua'dan sonra ise,
sürekli olarak gazetelere yazdı. Aralıksız 27 yıl milletvekilliği yapan Falih
Rıfkı Atay, yazarlığını da bu doğrultudaki çalışmalara adadı.
Atatürk
devrimlerinin korunması ve Batılılaşma yolundaki çabalarıyla güçlü, başarılı bir
gazeteci-yazar durumuna geldi. Atatürk' le ilgili anıları 1981'de "The Atatürk I
knew, Falih Rıfkı Atay; an abridged translation of F.R. Atay's Çankaya by:
Geoffrey Lewis" künyesiyle YKY yayımladı. Atatürk'e olan bağlılığı ve yakınlığı
ile tanınan Atay, Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında gezi yazısı türünde en çok
eser veren sanatçıdır. Cümleleri kısa, akıcı ve etkilidir. Atatürk'e ilişkin
anılarını "Çankaya" adlı eserinde bir araya getirmiştir.
Falih Rıfkı Atay'ın
Eserleri
Fıkra
- Eski Saat (1933)
- Niçin
Kurtulmamak (1953)
- Çile (1955)
- İnanç (1965)
- Pazar Konuşmaları
(1966)
- Kurtuluş (1966)
- Bayrak (1970)
Anı
(Hatıra)
- Ateş ve Güneş (Suriye ve Filistin savaş anıları,
1918)
- Zeytindağı (1932)
- Mustafa Kemal'in Mütareke Defteri
(1955)
- Mustafa Kemal'in Ağzından Vahdettin (1955)
- Atatürk'ün Bana
Anlattıkları (1955)
- Çankaya (1961)
- Batış Yılları (1963)
- Atatürk'ün
Hatıraları, 1914-1919, (1965)
- Atatürk Ne İdi? (1968)
Gezi
- Faşist
Roma, Kemalist Tiran, Kaybolmuş Makedonya (1930)
- Deniz Aşırı (1931)
- Yeni
Rusya (1931)
- Moskova-Roma (1932)
- Bizim Akdeniz (1934)
- Taymis Kıyıları
(1934)
- Tuna Kıyıları (1938)
- Hind (1944)
- Yolcu Defteri (1946)
- Gezerek
Gördüklerim (1970)
İnceleme
- Başveren
İnkılapçı (Ali Suavi Üzerine, 1954)
- Atatürkçülük Nedir? (1966)
- Londra
Konferansı Mektupları (1933)
- Türk Kanadı (1941)
- Kanat Vuruşu (1945)
Monografi
- Babanız
Atatürk (çocuklar için, 1955)
